4-ANTİK MISIR

ANTİK MISIR

Merhaba benim adım John Green ve bu da Crash Course Dünya Tarihi ve bugün
Mısır hakkında konuşacağız.

Hayır, bu Mısır değil.

Eski.

Eski.

Eski.

Daha gerçekçi. Evet, bu.

Eski Mısır belki de en etkili nehir vadisi uygarlığıydı.

Pek çoğunuz Asur krallarını veya Asur dilini bilmez ama
büyük olasılıkla Kral Tut’u tanıyorsunuz.

Bana bakan ve beni yargılayan Horus’un Gözünü tanıdınız.

Hissediyorum. Yargını hissediyorum.

[giriş müziği] [giriş müziği] [giriş müziği] [giriş müziği] [giriş müziği] [giriş müziği] Eski uygarlıkları düşününce Mısır’ı düşünürüz. Bunu birkaç nedeni vardır.

Mesela piramitler Antik Dünyanın Yedi Harikası’ndan kalan sonuncu harikadır.

Daha da önemlisi Eski Mısır Uygarlığı MÖ 3,000 yılından
MÖ 332 yılına kadar yaşadı. Bu kadar süreyi tarihçiler uzun eşek olarak olarak niteler.

Hatırlatırım, eşek hakkında konuşuyorsunuz sıkıntı yok.

Tarihi incelemenin birkaç yolu vardır. Tarihi filozofi hakkında yüzyıllarca süren
uzun bir sohbet veya büyük insanlar arasındaki çarpışmalar olarak düşünebilirsiniz. Tarihe geleneksel
olarak reddedilmiş grupların, örneğin kadınlar, yerliler ya da köleler, gözünden bakabilirsiniz.

Crash Course’da tarihe olabildiğince fazla açıdan bakacağız.

Bay Green, Bay Green, hangi yaklaşım daha doğru? Sınav için soruyorum.

Oh geçmişteki ben. Hatırlıyor musun, nasıl üçüncü sınıf boyunca o kız için
Fransızca notlarını toplamaya uğraştın ve sonunda çıktınız. Onunla
ikinci aşamaya geçtin ama zar zor “parle un mot de français”?
Tarihe bakış açıları şöyledir,azizim: Her bir seçimle bir şeyler kazanır ve bir şeyler
kaybedersin.

Doğru, tarım ve uygarlığın erken dönemlerinde tarihe coğrafya ve
kaynakların dağılımı açısından yaklaşıyorduk.

Kaprisli ve şiddetli Fırat ve Dicle nehirlerinin Mezopotamyalıların dünya görüşünü şekillendirdiği
gibi Nil de Mısırlıların dünya görüşünü şekillendirdi.

Tought Bubble’a gidelim.

Nil düzenli, tehlikesiz, ulaşıma uygun olduğundan tarım için dünyanın en
güvenli ve verimli alanlarını sağlar. Her yaz aynı zamanda taşan nehir
arkasında ekime uygun verimli topraklar bırakır.

Ekim o kadar kolaydı ki Mısırlılar tohumları alüvyona atıyordu ve ineklerini veya
domuzlarını üstünde yürütüyordu. Tohumlar toprağa giriyordu ve boom
tahıllar, incir, buğday, nar, karpuz ve coşku ortaya çıkıyordu.

Çoğu nehir medeniyetinin aksine Mısırlılar SADECE Nil boyunca yerleşmişti.

Nil ulaşıma uygun olduğu için akıntı ile odun ve altın, Mısırlılar kutsal metal
olduğunu düşünür, taşındı. Böylece Mr. T fikri
oluştu.

Nil’den yararlanmak da kolaydı. Diğer medeniyetler karmaşık ve çok emek
gerektiren hidrolik mühendisliği projeleri ile sulama yaptı. Nil o kadar
sakin ki Mısırlılar basit bir sulama yöntemi olan tava sulamayı kullandı. Bu yöntemde
tarladaki kanalları sel suyu doldurur ve sonra su tekrar kanallarla alınır.

Kısacası Nil’in harikalığı Mısırlılara görece az işle büyük yiyecek fazlası sağladı.

Bu da başka etkileyici işler için zaman ve enerji yarattı.

Ayrıca, Nil antik Mısır’ın genel optimizmini de açıklayabilir:
Örneğin, antik Sümer dininde ölümden sonrası kasvetli, karanlık bir yerken,
Mısırlılar ölümden sonra işe yarayacak ve zevk verecek şeylerle gömülürdü.

Çünkü ölümden sonrası normal hayatın bir devamı olarak görülürdü,
en azından Nil’e yakın yaşıyorsanız.

Teşekkürler, Thought Bubble.

Şimdi, sevgili öğrencilerim, sizleri tarihe boğup mahvedeceğim. Hayır. Tarihler.

Evet. Teşekkürler.

Tarihçiler Mısır tarihini üç geniş parçaya böldü. Hepsinin kendi
hanedanlığı vardı ama sadece büyük Mısırbilimciler hanedanlıkları bilir.

Biz böyle olmaya çalışmıyoruz.

Eski Krallık MÖ 2649 ile MÖ 2152 arasında;
Orta Krallık MÖ 2040 ile MÖ 1640 arasında;
ve Yeni Krallık, sadece 3,000 yaşında, MÖ 1550 ile MÖ 1070 arasında
hüküm sürdü.

Bunlar arasında birkaç Orta periyot da yaşandı. Tamamdır, ESKİ KRALLIK.

Bu eski Mısır’ın gerçekten de parlak zamanıydı. Indiana Jones’a konu olan
her şey bu zamandan.

Örneğin Gize Piramitleri
güneş kralı Ra
ve tanrı kral fikri.

İyi bir fikir gibi görünüyor ama buna göre insan gibi davranamazsınız,
bir tanrı gibi davranmanız gerekti. Bu da eski Mısır’da Nil gibi olmaktı:
sakin, huzurlu, cömert… Hiç eğlenceli değil.

Tabii bir de piramitler var. Sadece inanılmaz değil.

Toplum üzerindeki inanılmaz politik ve sosyal gücü de gösteriyor. Çünkü insanları
bir başkası için devasa bir mezar yapmaya ikna etmek ve hayatını buna adamasını
beklemek zor.

En ünlü piramitler MÖ 2575 ile 2465 arasında inşa edildi.

Sfenks’li olan Khepren için;
en büyüğü Büyük Piramit Firavun Khufu için yapıldı.

Bu piramitlerde köylüler de çalıştı. Mısır yasalarına göre köylüler
yılda belli bir süre hükümet için çalışmalıydı.

Köleler de kullanıldı ama Musa ve Yahudiler değil, onlar piramitler
Khufu’nun gözüne görünmeden çok önce vardı.

Bu bizi büyük bir soruya götürüyor. Neden? Yüce Ra aşkına kim böyle bir şey
yapar ki?

Şey, Ra ile başlayalım. Ra, yerel bir tanrıydı. Heliyopolis’e hükmediyordu.

Sonra zamanla eski Mısır’ın tanrılarının lideri oldu.

Güneş ve aynı zamanda yaratılış tanrısıydı.

Tanrılar, eğer insanların işini yaptığını düşünürseler
kozmik düzeni korur. Firavun da ölünce tanrı olduğuna göre onlara piramit yapmak
çok mantıklı.

Popüler Mısır inancında muska, sihir, kahinlik
ve kutsal hayvanlar
-özellikle kediler- vardı.

Evet bunu lolcat’ten bahsetmek için yaptım.

Eski Krallık önemli derecede edebiydi:
İki çeşit yazı vardı. Hiyeroglif, kutsal olan, ve sıradan yazı,
anlaşmalar ve diğer sıkıcı şeyler için kullanılan, vardı.

Eski Mısır Krallığı hakkında söyleyeceğim
son şey inanılmaz zengindi ama MÖ 2250 gibi kuraklıklar ve Firavun savaşları
yüzünden ara döneme girildi.

[klasik ara müzik] Bunu Orta Dünya takip etti…

Hayır, ne? Orta krallık? Ahh. Gerçekten? Kötü oldu Stan. Orta Dünya
olsun istemiştim. Ne müthiş olurdu? Mısır tarihinin ortasında Hobbitler
olurdu…

Orta Krallık’ta açıkça Hobbit yoktu ve Firavunluk MÖ 2040 yeniden kuruldu
ama önemli değişiklikler vardı:
Birincisi, hükümdar yabancıydı, nehrin aşağısındaki Nubia’dan. İkincisi, yeni
bir tanrı sistemi geldi. Ammun, gizli demek, baş tanrıydı.

Tarihten küçük bir ders: Gizli tanrılar iyidir. Çünkü
her yerdedirler.

Zamanla Ammun, Ra ile birleşti ve Ammun-Ra, en iyi tanrı, ortaya çıktı.

Orta Krallık firavunları tapınakları ve hasat fazlasını ona
adadı.

Orta Krallık fetihlere de meraklıydı. Özellikle yeni vatanları
Nubia. Bir diğer merak ise fethedilmekti. Özellikle Levantenler
tarafından.

Mısır’ın çoğunu üstün askeri teknoloji sayesinde, bronz silahlar, gelişmiş oklar ve
ateş arabalarıyla fethettiler. Ne? Normal arabalar mı? STAN NEDEN HEP
HAYALLERİMİ MAHVEDİYORSUN?
Bir grup, Hiksoslar, bütün Mısır’ı işgal etti ama Mısır kültürünü
yok etmek yerine Nil gibi rahatlayıp asimile oldular.

Mısırlılar da askeri teknolojiyi aldılar. Sonra Mısırlılar Hiksosları yok etti ve
Mısır’dan kovdu.

Sonra MÖ 1550’de yine bir Mısır firavunu Ahmosis…

… adı CYBH gibi.

Neyse fethedip fethedildikten sonra Mısır coğrafi izolasyondan
çıktı. Yeni Krallık logosunu gösterebilir miyiz?
İşte bu!
Yeni Mısır Krallığı askeri büyümeyi sürdürdü ama
altın ve köle için doğuya doğru büyüdüğünden imparatorluk gibiydi.

Herhalde Yeni Krallığı en çok büyüten firavun Hatşepsut idi.

Mısır’ı 22 yıl yöneten bir kadın.

Mısır’ı askeri güçle değil, ticaretle büyüttü.

Yine de çoğu yeni krallık firavunu, beyler, askeri büyümeye odaklandı.

Bu da Mısır ile Asur arasında savaş demekti. Geçen haftadan hatırlarsanız.

Sonra Persler, onsan sonra Büyük İskender, son olarak Romalılar ile savaşıldı.

Sonuçta Mısır coğrafi izolasyondayken daha iyiydi.

Başka toprakları fehetmeye çalışmıyordu ama Mısır’ın bütün arkadaşları köprüden
atladı…

Yeni Krallık’la ilgili son bir çılgınca bilgi, Firavun Akehanaten, Aten adında
yeni bir tanrı yaratmaya çalıştı.

Akehenaten, Eski Mısır’ın Kim Jong İl’i gibiydi. Mesela korkunç bir polis
gücü vardı ve kişiliğiyle bir kült oluşturdu. Bir de kafayı sıyırmıştı.

Neyse, ölümünden sonra karısı tahta geçti. Sonra kızı, sonra da oğlu
Tutankaten geldi. Oğlu tuhaf tanrı Aten’i reddetti ve adını Tutankamon yaptı.

Kral Tut’un yaklaşık olarak 17 yaşında ölmeden önce yaptığı…

…her şey buydu. Cidden, Kral Tut’un ünlü olmasının tek nedeni
çoğu firavunun mezarını antik hırsızlar soyarken onunkini 20. yüzyılda
İngilizler soydu.

Bu da bizi açık mektuba getiriyor.[harika sarı tahta kayar] Kral Tut’a açık
mektup:
Oh, önce Stan benim için gizli göze ne koymuş, bakayım.

Kalem. [Kaleme basar] AAAHHHH!! Elektrikli kalem! Stan?%@#
Bu gizli göz için felaket, iğrenç bir hediye.

Sevgili Kral Tut,
Biliyorum firavun olarak yaşamın oldukça kötüydü. Öncelikle, kardeşinle evlenmek
zorundaydın, umarım delirmedin. Bir de dudağında yara vardı ve büyük olasılıkla
skolyoz hastasıydın.

Ayrıca yetişkinliğinden önce öldün ama adamım en iyi ölümden sonra yaşama
sahiptin.

Cesedin 1922’de keşfedildiği için belki de en ünlü antik kişisin.

Hakkında pek çok kitap var. Eğitimciler hayatlarını sana adadı.

Adamım, sana o kadar taktık ki vücudunu taramak
için yeni bir teknoloji geliştirdik. Herhalde kırılmış bacağının enfeksiyonundan veya sıtmadan öldün.

O kadar ilham vericiydin ki hakkında Tutenstein çizgi filmi hazırlandı ve oğlum bana
zorla izletiyor.

Kalıntıların altı kıtaya gitti! Her şey çok iyi değil mi ya.

Tamam, hala ölsün. Hoş değil.

Saygılarımla, John Green
Kral Tut bizi Mısır kültürü ile ilgili çok önemli noktaya getirdi.

Çünkü Kral Tut piramitlerle aynı zamanda yaşadı değil mi? Yanlış.

Hatırlayın, piramitler MÖ 2500 gibi Eski Krallık zamanında yapıldı. Kral Tut
MÖ 1322’de öldü, 1200 yıl sonra!
Bu beş buçuk Amerika tarihi demek ama Mısır uzun zamanda çok değişmediği için
her şey birbirine karışıyor.

Eski Mısır Hristiyanlık’tan 1000 yıl, diğer bir eski medeniyet
Çin’den 800 yıl daha yaşlı.

Yani Batı Medeniyeti’nden çok daha uzun süredir var olan ve “Batı” daha doğmadan
var olmuş bir kültür vardı.

Haftaya Persler ve Yunanlar hakkında konuşacağız. Görüşürüz.

Crash Course, Stan Muller tarafında yaratıldı ve yönetildi. Senaryo Raoul Meyer,
lise tarih öğretmenim, ve tarafımdan yazıldı. Editörümüz Danica Johnson ve
grafik takımımız ThoughtBubble.

Geçen haftanın sözü “Erkek Modeller”di.

Haftanın sözünü ve gelecek haftaki sözü yorumlardan tahmin edebilirsiniz.

Eğer bugünkü video hakkında sorunuz varsa yorum bırakın.

Yarı profesyonel amatör tarihçilerimiz yanıtlamaya hevesli.

İzlediğiniz için teşekkürler. Bizde denildiği gibi: Harika olmayı unutmayın.

ORJİNAL VİDEOYU ALTTA İZLEYEBİLİRSİZİNİZ.

Altyazı yı açmak için videonun altında ki      subtitles-icon-international  ikonuna basınız ve Türkçeyi seçmek için  photo    ikonunu kullanınız

 

https://www.youtube.com/results?search_query=ancient+egypt+crash+course

BİRDE BUNLARA BAKIN.

5-YUNANLILAR VE PERSLER

YUNANLILAR VE PERSLER Merhaba, ben John Green, bu da Crash Course Dünya Tarihi. Ve bugün …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir